Los Sądu Rejonowego w Krasnymstawie przesądzony

W ub. tygodniu pojawił się nowy projekt rozporządzenia w sprawie reorganizacji sieci sądów rejonowych.

Fot. Archiwum

Według nowego rozporządzenia zniesione mają zostać sądy rejonowe o limicie etatów do 12 sędziów włącznie, a nie jak poprzednio do 14 sędziów włącznie. Sąd w Krasnymstawie zatrudnia 10, więc tak czy inaczej wydaje się, że placówka stanie się wydziałem zamiejscowym Sądu Rejonowego w Zamościu.

W uzasadnieniu rozporządzenia czytamy, że odstąpienie od pierwotnie proponowanej koncepcji dotyczącej zniesienia sądów rejonowych o limicie etatów do 14 sędziów włącznie wynika przede wszystkim ze względów terytorialnych, uniemożliwiających połączenie sąsiadujących placówek. Jednocześnie, w wyniku połączenia znoszonych jednostek powstają sądy rejonowe o limicie wynoszącym co najmniej 15 sędziów.

Jak czytamy w rozporządzeniu, celem wprowadzanych zmian jest podniesienie skuteczności organów wymiaru sprawiedliwości w płaszczyźnie orzeczniczej i funkcjonalnej. Drogą do zrealizowania wskazanego zamierzenia jest optymalne zorganizowanie sieci sądów oraz racjonalne wykorzystanie kadry orzeczniczej. Aktualnie osiągnięcie tego zamierzenia byłoby niezwykle trudne, z uwagi na nadmierne rozdrobnienie struktury organizacyjnej sądów szczebla rejonowego.

Wyniki analiz i konsultacji

Przeprowadzona przez ministerstwo analiza struktury organizacyjnej sądów na szczeblu rejonowym wykazała, iż zdecydowana większość jednostek jest mniejsza od średniej w kraju (ok. 22 sędziów). Zaniepokojenie ministerstwa budzi fakt, iż aż 110 sądów rejonowych (34,27%) nie przekracza limitu 10 sędziów, a 228 - limitu 20 sędziów (71,03%), co w istotny sposób przekłada się na strukturę wielkościową wydziałów w tych sądach i mnożenie stanowisk funkcyjnych, zwiększanie kosztów funkcjonowania sądownictwa, a także brak efektywnego wykorzystania i zarządzania kadrą.

W wyniku zniesienia sądów rejonowych o niewielkiej obsadzie orzeczniczej, która – co do zasady – jest pochodną niskiego wpływu spraw stworzony zostanie model organizacyjny sądownictwa, w obrębie którego funkcjonowałyby jednostki sądowe szczebla rejonowego o optymalnej wielkości.

Przedmiotowa zmiana organizacyjna nie spowoduje negatywnych skutków społecznych i tym samym nie może być utożsamiana z ograniczeniem prawa obywateli do sądu. W celu zagwarantowania bowiem obywatelom dogodnego dostępu do sądu, wszystkie wydziały jednostek przewidzianych do zniesienia (cywilny, karny, rodzinny i nieletnich, pracy oraz ksiąg wieczystych) przekształcone zostaną w wydziały zamiejscowe sąsiednich sądów. Budynki wykorzystywane obecnie przez sądy przewidziane do zniesienia będą stanowiły siedzibę wydziałów zamiejscowych.

Powstaną piony orzecznicze

Zgodnie z art. 19 ustawy – Prawo o ustroju sadów powszechnych, wydziału zamiejscowe utworzone zostaną na podstawie przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości. Regulacja ta obejmować będzie powołanie zamiejscowych wydziałów: cywilnego, karnego, rodzinnego i nieletnich oraz pracy. Funkcjonowanie tych wydziałów, szczególnie w odniesieniu do obecnych jednostek o etatyzacji wynoszącej 4-8 sędziów, będzie przedmiotem wnikliwego monitorowania, w kontekście zasadności ich dalszego istnienia.

Organizację wydziałów ksiąg wieczystych, w tym wydziałów zamiejscowych, określać będą przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia sądów rejonowych prowadzących księgi wieczyste, wydanego na podstawie art. 58 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, z późn. zm.) i art. 20 pkt 6 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

W sądach rejonowych, w strukturze których funkcjonować będą wydziały zamiejscowe, powstaną piony orzecznicze o odpowiedniej etatyzacji, co umożliwi lepsze i bardziej wydajne wykorzystanie kadry sędziowskiej, referendarzy i asystentów sędziów. Należy bowiem zauważyć, że w małych jednostkach sądowych nieobecność jednego lub dwóch sędziów w wydziale powoduje poważne problemy z opanowaniem wpływu i bardzo często skutkuje szybkim narastaniem zaległości. Jednocześnie z uwagi na niewielką obsadę orzeczniczą wydziałów małych sądów rejonowych, możliwość przesunięcia sędziów między wydziałami jest niewielka.

Wskutek przygotowanej reorganizacji, sędziowie będą mogli orzekać, w zależności od potrzeb, w wydziale zamiejscowym lub też w wydziale jednostki macierzystej. Nastąpi zatem wyrównanie obciążenia pracą sędziów, co przełoży się na realizację wymienionych na wstępie celów reformy. Ułatwiony będzie także wybór odpowiednich osób na stanowiska funkcyjne (prezesów i wiceprezesów). Dotychczas wybór ten w małych jednostkach ograniczał się jedynie do kilku osób.

Sędziów będzie można przenosić

Zniesienie wskazanych w rozporządzeniu sądów skutkować będzie przeniesieniem sędziów na inne miejsce służbowe. Kwestia ta znajduje unormowanie w przepisach prawnych. W Konstytucji RP funkcjonuje przepis art. 180 ust. 2 i 5, w myśl którego przeniesienie sędziego do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie.

Prawo o ustroju sądów powszechnych w art. 75 określa zasady przenoszenia sędziów. Generalnie przeniesienie sędziego na inne miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego zgodą (art. 75 § 1). Istnieje ponadto możliwość przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe bez jego zgody w przypadku zniesienia stanowiska sędziego wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu (art. 75 § 2 pkt 1).

Jak wcześniej wskazano, wszystkie wydziały jednostek przewidzianych do zniesienia (cywilny, karny, rodzinny i nieletnich, pracy oraz ksiąg wieczystych) przekształcone zostaną w wydziały zamiejscowe sąsiednich sądów. Zakłada się generalnie, że sędziowie dotychczas orzekający w tych wydziałach nadal będą orzekać w jednostkach zamiejscowych.

Zgodnie z art. 55 § 1-3 usp sędziowie sądów powszechnych powoływani są przez Prezydenta RP na stanowiska: sędziego sądu rejonowego, sędziego sądu okręgowego oraz sędziego sądu apelacyjnego. Jednocześnie, powołując do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wyznacza miejsce służbowe (siedzibę) sędziego.

Siedzibą sądu jest miejscowość, w której sąd ten funkcjonuje. Przez siedzibę sądu należy również rozumieć miejscowość, w której funkcjonują aktualnie istniejące wydziały zamiejscowe oraz funkcjonować będą nowotworzone wydziały zamiejscowe.

Inne zmiany

Pracownicy administracyjni zatrudnieni w wydziałach orzeczniczych znoszonych sądów będą w dalszym ciągu wykonywali swe obowiązki w ramach wydziałów zamiejscowych. Natomiast urzędnicy agend administracyjnych znajdą zatrudnienie w wydziałach orzeczniczych wymagających wzmocnienia lub też ewentualnie w agendach administracyjnych jednostek macierzystych.

W dalszej perspektywie czasowej na skutek lepszego wykorzystania kadry orzeczniczej w sądach objętych reformą, możliwe będzie przenoszenie uwolnionych etatów sędziowskich do innych sądów, w których obciążenie pracą jest znacznie większe i występują zaległości strukturalne w rozpoznawaniu spraw.

Ministerstwo Sprawiedliwości podkreśla, że jakkolwiek omawiane zmiany organizacyjne skutkować będą ograniczeniem wydatków w związku z likwidacją stanowisk funkcyjnych w znoszonych sądach, to jednak poszukiwanie oszczędności w budżecie resortu sprawiedliwości nie stanowiło decydującej przesłanki dla podjęcia działań w zakresie zniesienia niewielkich sądów rejonowych.

Przyjęte rozwiązanie stwarza również narzędzie do prowadzenia właściwej polityki inwestycyjnej i dbałości w pierwszej kolejności o infrastrukturę tych sądów, co do których nie będzie żadnych wątpliwości odnośnie ich dalszego funkcjonowania.

Projekt rozporządzenia został skonsultowany z prezesami zainteresowanych sądów apelacyjnych i sądów okręgowych. Ponadto, w Ministerstwie Sprawiedliwości odbyły się konsultacje z przedstawicielami władz samorządowych, w ramach których przedstawione zostały założenia reformy, wyjaśnione wątpliwości oraz przeanalizowane zgłoszone propozycje rozwiązań organizacyjnych.

Przedmiot projektowanej regulacji nie jest objęty zakresem prawa Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz. U. Nr 169, poz. 1414, z późn. zm.) projekt rozporządzenia zostanie zamieszczony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji.

Źródło: Projekt rozporządzenia ministra Sprawiedliwości w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych, utworzenia sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości

(gd)